دسته
دوستان ما
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 82070
تعداد نوشته ها : 72
تعداد نظرات : 13
**************************** تماس با ما ****************************
جامع ترین وبلاگ ایران شناسی

****************************

سرزمین اریایی

Rss
طراح قالب

براساس اصل چهل و چهار قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، اقتصاد ايران از نظر مالكيت به سه بخش دولتي، خصوصي و تعاوني تقسيم مي شود و اصلي‌ترين شكل مالكيت در دو بخش دولتي و خصوصي متمركز شده و تنها ۲/۵ درصد از مالكيت اقتصاد كشور در قالب تعاوني‌ها شكل گرفته است. يكي از عمده‌ترين منبع درآمدهاي بودجه دولت به ويژه در چهار دهه اخير، از فروش و صادرات نفت و گاز به دست آمده كه اين مقدار در سال ۱۳۷۴ حدود ۶۴ درصد كل درآمدهاي دولت بوده است. ولي با وجود نوسانهاي شديد قيمت جهاني نفت خام و كاهش نسبي ارزش آن، اين ماده، همچنان نقش اصلي خود را در ساختار اقتصادي كشور حفظ كرده و منبع اصلي درآمدهاي ارزي و منشا بسياري از ديگر درآمدهاي داخلي و خارجي كشور است. بنابراين مي توان چنين گفت؛ توليد ناخالص داخلي از بخش هاي كشاورزي، صنعت و معدن، خدمات و نفت تركيب يافته است كه در اين ميان براي جلوگيري از وابستگي تام به درآمدهاي ارزي ناشي از صادرات نفت خام و نيز به سبب موقعيت متزلزل نفت در بازاهاي جهاني، سهم نفت در توليد ناخالصي داخلي كشور كاهش يافته و سهم بخش صنعت و معدن و بخش كشاورزي افزايش يافته است. به طوري كه به ويژه بخش آب، برق و گاز در بخش صنعت و معدن پر رونق ترين شاخه اقتصاد كشور بوده است.

يكي از اصلي ترين پايه هاي اقتصاد در كشور ايران، «صنايع و معادن» است. صنايع هر كشور در كنار معادن و كشاورزي آن كشور مي تواند تمامي فعاليت هاي توليدي يك جامعه را در بر گيرد و به طور مسلم نقش حياتي را در پيشرفت اقتصادي كشور ايفا مي كند. در اين بخش به اختصار به صنايع و معادن كشورمان مي پردازيم.
«صنايع»، مجموعه اي از صنعت هاي مختلفي است كه تمام فعاليت هاي اقتصادي را كه با توليد كالا، خدمات و با استفاده از ماشين آلات و تجهيزات ساخت بشر سروكار دارد را شامل مي شود. با وجود اختلاف نظرها در خصوص تعاريف صنعت، پرفسور مايكل پورتر،يكي از برجسته ترين نظريه پردازان اقتصاد در جهان، صنعت را چنين تعريف مي كند: «صنعت عبارت است از گروه شركت هايي كه محصولات آن ها جايگزين نزديكي براي هم هستند.»
مهمترين و اساسي ترين صنايع ايران به ترتيب اولويت عبارتند از: نفت، گاز، پتروشيمي، فولاد، خودروسازي، سد سازي، نساجي، شيميايي، غذايي، الكتريكي و الكترونيكي. البته علاوه بر اين ها صنايع در ايران شامل صنايع دستي از جمله: فرش ، گليم و زيلو، منبت كاري، خاتم كاري و سفال گري مي شود كه ما در اين جا، مهم ترين اين صنايع را بيان مي كنيم.

ميدان-نفتي-مسجد-سليماننفت؛ علاوه بر اين كه در عرصه توليد و اقتصاد از اهميت ويژه اي برخوردار است، داراي پيشينه و تاريخ خاص خود نيز است. براساس اكتشافات باستان شناسي، مردم دره هاي نيل، دجله و فرات، چين و ايران از همان دوران آغازين با نفت آشنا بوده اند و از قير به عنوان ملاط در ساختمان، نصب و چسباندن جواهرات و ظروف سفالي و اندود كردن كشتي ها استفاده مي كردند.
ولي به هرحال؛ اولين فعاليت رسمي در حوزه اكتشافي در ايران، از سال ۱۲۸۰ هـ . ش، با انعقاد قرارداد "دارسي" در مناطقي از استان خوزستان آغاز شد و بعد از هفت سال، يعني در روز ۵ خرداد ماه ۱۲۸۷ هـ . ش، با كشف ميدان نفتي مسجد سليمان، نخستين چاه نفت كشور در اين شهر حفاري شد وسپس همزمان با احداث پالايشگاه آبادان در سال ۱۲۸۸ هـ. ش، يك خط لوله به ظرفيت ۸ هزار بشكه در روز از ميدان نفتي مسجد سليمان به آبادان كشيده شد. در جنگ جهاني دوم در سال ۱۳۲۴؛ پالايشگاه آبادان مورد توجه بيشتري قرار گرفت و به عنوان بزرگترين پالايشگاه جهان شناخته شد، به طوري كه با توليد روزانه ۲۵ هزار بشكه بنزين هواپيما و تامين بخش عمده سوخت ناوگان جنگي انگليس، نقش موثري در پيروزي متفقين ايفا كرد. توسعه پالايشگاه بعد از جنگ نيز ادامه داشت تا اين كه در اواخر سال ۱۳۲۹ هـ . ش، صنعت نفت كشور ملي شد و براي مدتي توليد پالايشگاه متوقف گرديد. اما بلافاصله اين پالايشگاه، توسط كارشناسان ايراني راه اندازي شد.
با شروع جنگ تحميلي ايران و عراق، در اول مهر ماه ۱۳۵۹ هـ . ش، پالايشگاه به علت آغاز اين جنگ، از مدار توليد خارج شد و در طي جنگ بيشتر تاسيسات دچار صدمات زيادي شد. ولي پس از پايان جنگ تحميلي، در مرحله اول بازسازي در فروردين ۱۳۶۸، دوباره فعاليت اين پالايشگاه با ظرفيت ۱۳۵هزار بشكه در روز آغاز شد و در فروردين ۱۳۷۰ در مرحله دوم بازسازي ظرفيت آن به ۲۵۰  هزار بشكه در روز و در سال ۱۳۷۳ به حدود ۳۸۰ هزار بشكه در روز رسيد و در مرحله پاياني ظرفيت آن به ۴۵۰ هزار بشكه در روز افزايش يافت.
در حال حاضر كشور ايران، داراي دومين ذخاير نفتي جهان است و يازده درصد ذخاير نفتي زمين يعني؛ معادل ۱۳۰ ميليارد بشكه در كشورمان وجود دارد. از مهم‌ترين منطقه‌هاي نفتي ايران مي توان به:مسجد سليمان، هفتگل، گچساران، آغاجاري و اسلام آباد غرب اشاره كرد.

گاز-آغاجاريبراساس نوشته هاي مورخين، كشور ايران، به ويژه در مناطق غرب و جنوب غرب داراي حوزه هاي مهم نفت و گاز هستند. در گذشته برخي از سفره هاي زيرزميني با فرسايش خاك و يا حركت گسل ها، به دليل عمق كم، در سطح زمين جاري بودند و ايرانيان از نفت و گاز به گونه اي ابتدايي، تصادفي و بدون برنامه ريزي و بيشتر به منظور روشن نگه داشتن آتش معابد و آتشكده ها استفاده مي كردند.
ولي با گذشت زمان و نيز براساس اسناد تاريخي، استفاده از گاز به صورت مصارف عمومي در ايران؛ به دوران سلطنت ناصرالدين شاه بر مي گردد. يعني زماني كه ناصرالدين شاه در سال ۱۸۷۳ ميلادي، به لندن سفر كرده بود، باديدن چراغ هاي گازي روشن در پياده روها علاقه مند به بازديد از كارخانه چراغ شد و پس از بازگشت از سفر دستور احداث و استفاده از چراغ گاز را صادر كرد.
در سال ۱۳۴۴ هـ . ش، اولين بار استفاده از گاز طبيعي خارج از حوزه مناطق نفت خيز، جهت تامين سوخت در كارخانه تازه تاسيس «مجتمع كود شيميايي شيراز»، كه از سوي وزارت صنايع و معادن احداث شده بود، انجام شد و نخستين چاهي كه به گاز رسيد، چاه پازنان واقع در جنوب شرقي آغاجاري بود كه با هدف استخراج نفت، در سال ۱۳۰۵ هـ . ش، حفر شده بود.
كشور ايران با در اختيار داشتن ۱۸ درصد از ذخاير گاز، يعني معادل ۲۶ تريليون متر مكعب، بعد از كشور روسيه رتبه دوم را در جهان به خود اختصاص داده است، همچنيني درخصوص انتقال گاز طبيعي رتبه چهارم جهان را دارا است.
مهم ترين ميادين گازي ايران، ميدان گازي «پارس جنوبي» واقع در عسلويه با برخورداري از ۱۳ تريليون متر مكعب گاز، ميدان گازي «پارس شمالي» در منطقه مندستان در استان بوشهر، ميدان گازي «كردان» در جنوب شيراز، ميدان گازي «شيرين تابناك» در مرز استان هاي فارس، تابناك و هرمزگان، زيره در بوشهر، هما و دي در استان فارس، واقع شده اند.

«پتروشيمي-خاركصنايع پتروشيمي» در ايران ، قدمتي نزديك به ٤٠ سال دارد . تاسيس «بنگاه كود شيميايي» و به دنبال آن آغاز عمليات احداث «كارخانه كود شيميايي» در سال ۱۳۳۷، موجب پيدايش اين صنعت درايران شد. در سال ١٣٤٣ هـ . ش،‌ به منظور تمركز و توسعه اين صنعت، «شركت ملي صنايع پتروشيمي» تاسيس و كار خود را آغاز كرد. هدف از تاسيس اين شركت، تبديل فرآورده هاي نفتي به فرآورده هاي غيرنفتي از جمله پليمرهاي خام و لاستيك بود.
علاو بر اين فرآورده هاي، امروزه از فرآورده هاي پتروشيمي بيش از ۶۰۰ نوع الياف مصنوعي همچون: ابريشم مصنوعي، نايلون، پلي استر، ويسكوز، اكريليك، داكرون، الياف نسوز، نخ ژلاتيني، پشم مصنوعي و نيز لوازم آرايشي، كرم ضد آفتاب سوختگي، اسپري هاي ضد عرق، رنگ مو، اسپري هاي خوشبو كننده، ضد يخ و صدها محصول ديگر توليد مي شود.
شركت هاي زير مجموعه شركت ملي صنايع پتروشيمي ايران، عبارتند از: شركت سهامي پتروشيمي شيراز
شركت سهامي پتروشيمي خارك، شركت سهامي پتروشيمي رازي، شركت سهامي پتروشيمي اصفهان، شركت سهامي پتروشيمي بندرامام، شركت سهامي پتروشيمي اراك، شركت سهامي پتروشيمي تبريز، شركت سهامي پتروشيمي خراسان، شركت سهامي پتروشيمي اروميه، شركت مديريت توسعه پتروشيمي، شركت سهامي بازرگاني پتروشيمي، شركت سهامي عمليات غير صنعتي و خدمات صنايع پتروشيمي، سازمان منطقه ويژه اقتصادي پتروشيمي، شركت بازرگاني پتروشيمي ايران بين الملل، مجتمع پتروشيمي بوعلي سينا.

فولاد مباركه

«صنعت فولاد»، نه تنها يكي از مهم ترين پايه هاي اقتصادي هر كشور محسوب مي شود بلكه امروزه اقتصاددانان، يكي از شاخص هاي ارزيابي صنعتي بودن يك كشور را مصرف سرانه فولاد آن كشور ذكر كرده اند. به همين دليل در كشور ما هم اقدامات اساسي در اين خصوص صورت گرفته است، به اين ترتيب كه اولين گام اساسي در كشور ما در جهت دستيابي به اين صنعت در سال ۱۳۳۸ هـ . ش، برداشته شد و «شركت ملي ذوب آهن ايران» شكل گرفت و بعد از چند سال، يعني در سال ۱۳۵۱ هـ . ش، «شركت ملي صنايع فولاد ايران» تاسيس شد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي در سال ۱۳۵۸ هـ . ش، «شركت ملي فولاد ايران» با «شركت ملي ذوب آهن ايران» ادغام شده و «شركت ملي صنايع فولاد ايران» بوجود آمد كه تا سال ۱۳۸۱ هـ . ش، تنها شركت متولي فولاد در كشور بود. در حال حاضر نيز «شركت ملي فولاد ايران» به عنوان يكي از شركت هاي مهم «سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني ايران» و «وزارت صنايع و معادن» در امر توليد و توسعه فولاد كشور فعاليت دارد.
 

خط-توليد-خودرو«صنعت خودروسازي ايران»، با قدمتي حدود ۴۵ سال، پس از صنعت نفت، فعال ترين صنعت ايران به شمار مي آيد و در حال حاضر، به عنوان بخش مهمي از كل صنعت و اقتصاد ملي كشور است.
در اوايل قرن بيستم، به دستور مضفرالدين شاه قاجار، اولين اتومبيل سواري كه «يك اتومبيل فورد» بود از كشور بلژيك خريداري شد و به دنبال اين اقدام مظفرالدين شاه و نيز به دليل گسترش شهرنشيني، نياز به استفاده از اين وسيله نقليه محسوس شد و واردات اين محصول از كشورهاي آمريكا و انگليس از سال ۱۳۰۰ هـ . ش، افزايش يافت. تا اينكه ، بالاخره در روز ۱۲ مهرماه ۱۳۴۱ هـ . ش، «شركت ايران ناسيونال» يا همان «ايران خودرو» با هدف مونتاژ و توليد انواع خودرو در خيابان اكباتان تاسيس و با توليد اتوبوس  كار خود را آغاز كرد و تا به امروز نيز يكي از بزرگترين توليد كنندگان خودرو در كشور محسوب مي شود. همچنين اين شركت در سال ۱۳۴۶ هـ . ش، با نام «شركت سهامي عام  كارخانجات صنعتي ايران ناسيونال» تحت ليسانس «كارخانه تالبوت انگلستان» اولين اتومبيل سواري يعني، پيكان در مدل هاي دولوكس، كار لوكس، جوانان و تاكسي را براي اولين بار به بازار ايران عرضه كرد. از ديگر توليدات اين شركت مي توان به: توليد پژو ۴۴۰۵ در مدل هاي GL و GLX در سال ۱۳۶۹، پژو ۴۰۵ در مدل هاي دنده اي و اتوماتيك در سال ۱۳۷۴، پژو ۲۰۵ مدل Gr در سال ۱۳۷۴، پژو Rd در سال ۱۳۷۶، سواري استيشن پژو ۴۰۵ در سال ۱۳۷۷، پارس در سال ۱۳۷۸، پژو ۲۰۶ در سال ۱۳۸۰، توليد سمند سرير در سال ۱۳۸۳ اشاره كرد.
به دنبال تاسيس شركت ايران خودرو، در سال ۱۳۴۴ هـ . ش، شركت ديگري، تحت عنوان «گروه صنعتي سايپا» پايه ريزي شد و در اواخر سال ۱۳۴۷ به مرحله بهره برداري رسيد. اين شركت نيز توليدات خود را از وانت آكا و سواري ژيان شروع كرد و در سال ۱۳۵۳ هـ . ش، با توليد خودروهايي چون ژيان مهاري، ژيان پيكاب بر تنوع توليدات خود افزود.
امروزه علاوه بر اين دو شركت بزرگ خودروسازي در ايران، خودروسازهايي مانند: گروه بهمن، كرمان موتور، رخش خودرو، كيش خودرو، رانيران، تراكتورسازي، شهاب خودرو فعال هستند كه حدود ۶٪ خودروهاي داخلي را مي سازند و داراي تنوع گوناگوني از گونه هاي خودرو مي باشند كه عبارتند از: موتور سيكلت، خودورهاي مسافري، انواع ون ها، كاميون هاي كوچك، كاميون هاي متوسط، كاميون هاي سنگين، ميني بوس ها، اتوبوس هاي بزرگ و ديگر خودروهاي تجاري و عمومي براي تامين نياز كشور.

كارون3«صنعت سدسازي» در ايران، يكي ديگر از صنايع مهم كشور محسوب مي شود. ايرانيان به دليل كمبود آب و كاهش نزولات جوي، از ديرباز به اين صنعت توجه خاصي داشتند. به طوري كه ساخت سد، بند يا آبگير بر اساس نياز ساكنين هر منطقه و با توجه به شرايط جغرافيايي آن منطقه انجام مي شد.
تاريخ سدسازي در ايران، قدمتي طولاني دارد، ساخت، مرمت و لايه روبي آن از جمله كارهاي بزرگ و مردمي بود كه توسط حكام و پادشاهان در دوره هاي مختلف تاريخي صورت مي گرفت و در اين ميان رونق اقتصادي و پيشرفت روستاها و شهرها با سيستم هاي آبياري و آب رساني مرتبط بود. از قديمي ترين سدهاي قوسي جهان «سد كبار» است كه طول قوس آن ۳۸ متر، ارتفاع ۲۶ متر ، ضخامت ۵ متر و شعاع قوس آن ۳۸ متر است.
بنابراين بايد گفت؛ مهم ترين عواملي كه ضرورت ايجاد و احداث سد در كشور را ايجاب مي كند، افزايش جمعيت، بالارفتن سطح بهداشت، محدوديت منابع آب شيرين، برداشت بيش از حد آب هاي زيرزميني و بالاخره هجوم جبهه هاي آب شور به شيرين هستند.
«صنعت سدسازي» به صورت مدرن و با مقياس بزرگ در حدود سه دهه قبل در ايران آغاز شد، به اين معني كه؛ مطالعه و طراحي سدهاي مخزني بزرگ از حدود سال ۱۳۲۷ هـ . ش، شروع و احداث اين سدها از اواخر دهه ۱۳۳۰ هـ . ش، انجام شد. با پيروزي انقلاب اسلامي ايران، «صنعت سدسازي» وارد مرحله ي جديدي از توسعه و پيشرفت شد و در اين ميان وزارت نيرو نقش به سزايي در توسعه اين صنعت به عهده داشته است. آمار سدهاي احداث شده در دو دهه پس از انقلاب اسلامي از ۱۳ سد به ۶۰ سد افزايش يافت.
در حال حاضر نيز، در برنامه تامين آب كشور ، ۷۰ سد مهم و ۴۸ شبكه آبياري زهكشي در دست اجرا است.

قلمزنيعلاوه بر صنايع ذكرشده، ايران در زمينه «صنايع دستي» نيز داراي سابقه اي درخشان است به طوري كه اين هنر با تاريخ مردم اين سرزمين عجين است. در خصوص «صنايع دستي» تعاريف مختلفي شده است ما به برخي از اين تعاريف اشاره مي كنيم:
لغت نامه دهخدا : «آن چه با دست ساخته مي شود، از پارچه، قالي، ساخته هاي فلزي و غيره. مقابل صنايع ماشيني.
دايره المعارف بريتانيكا : «صنايع دستي، به آن گروه از صنايع گفته مي شود كه مهارت، ذوق و بينش انسان در توليد آن نقش اساسي دارد.»
و اما گروهي از كارشناسان «سازمان صنايع دستي»، اين صنعت را چنين تعريف كرده اند: «صنايع دستي به مجموعه اي از هنر – صنعت ها اطلاق مي شود كه عمدتاً با استفاده از مواد اوليه بومي و انجام قسمتي از مراحل اساسي توليد به كمك دست و ابزار هاي دستي موجب تهيه و ساخت محصولاتي مي شود كه در هر واحد آن ذوق هنري و خلاقيت فكري صنعتگر سازنده به نحوي تجلي يافته و همين عامل وجه تمايز اصلي اين گونه محصولات از محصولات مشابه ماشيني و كارخانه اي مي باشد.»
بنابراين؛ صنايع دستي به صنايعي اطلاق مي شود كه بيشتر مراحل ساخت آن با دست انجام مي گيرد و در چارچوب فرهنگ و بينش هر منطقه و با ديدگاه هاي قومي مناطق شكل مي گيرد. اين صنايع در واقع بازتاب تاريخ تمدن هر ملت و هر قومي است.
صنايع دستي معروف ايراني عبارتند از: گليم، فرش، گبه، قلم زني، شيشه گري، منبت كاري، ميناكاري، سفال و چوب.

 فيروزه-ايران«معدن» محل انباشت و پيدايش طبيعي يك ماده معدني اعم از مواد فلزي و يا مواد غير فلزي است كه در پي اكتشافات و حفاري ها، به دست آمده و مورد بهره برداري قرار مي گيرد.
ايران با توجه به تشكيلات زمين شناختي و نيز به دليل داشتن پوسته اي ناهمگن و تحولات مختلف دوران زمين شناسي، از ذخاير غني معدني برخوردار است و ايرانيان نيز در طول تاريخ توانسته اند از اين ذخاير معدني در ساخت ابزار آلات و لوازم مصرفي خود بهره برداري نمايند. به اعتقاد برخي از باستان شناسان، اولين بار «مس» در ايران شناخته و مورد استفاده قرار گرفت. «تل ابليس كرمان» با قدمتي حدود ۶۰۰۰ ساله از جمله مناطق قديمي ايران است كه در آن نمونه هايي از «سنگ معدن» يافت شده است. البته يكي ديگر از مناطق قديمي كه آثار ذوب مس در آن پيدا شده در منطقه «سيلك كاشان» است كه باستان شناسان آن را از «تل ابليس كرمان» هم قديمي تر مي دانند.
معادن مهم موجو در ايران عبارتند از: معادن آهن، اورانيوم، سرب و روي، ذغال سنگ، فلزات قيمتي، كبالت، گوگرد، مس، مواد معدني غير فلزي، نقره و نيكل.
معدن آهن : سنگ آهن بيشتر نقاط ايران از جمله: بافق، سمنان، شمس آباد اراك، زنجان و محلات يافت شده و مورد بهره برداري قرار گرفته است.
معدن زغال سنگ : بيشتر معادن زغال سنگ از آذربايجان تا خراسان گسترده شده است ولي در منطقه ي البرز نيز معادني وجود دارد كه عبارتند از: شمشك، گاجره، نسا، لالون، گرمابدر، اليكا، گلندرود و زيرآب. از ميان اين معادن،‌ مرغوب ترين زغال سنگ متعلق به «معدن زيرآب» در منطقه ي البرز است.
معدن سرب و روي : كارشناسان، ذخاير معادن سرب و روي كشور را بيش از ۳۰ ميليون تن برآورده كرده اند كه بيشتر در حوالي كوير لوت و شهرهاي مركزي مثل انارك، يزد، اصفهان، اراك و نيز در نواحي پيرامون البرز قرار دارد.
مواد معدني غير فلزي : از ديگر ذخاير معدني موجود در ايران، «مواد معدني غيرفلزي» مثل انواع سنگ هاي ساختماني هستند كه به صورت سنگ لاشه، تزييني، سنگ آهك و گچ به دست مي آيند.
خاك هاي معدني موجود نيز شامل: «معادن خاك نسوز»‌، در نواحي خراسان، سمنان، اصفهان، فارس و آذربايجان غرب و «معادن خاك سرخ» ، كه مهم ترين معدن آن در جزيره هرمزگان و ۳۰ كيلومتري غرب بجستتان از استان خراسان مي شوند.
«سنگ فيروزه » از جمله محصولات معدني مشهور ايران است كه بيشتر در نيشابور يافت مي شود.
علاوه بر اين معادن، معادن فراواني از سيليس، دولوميت، فلدسپات، بندونيت، تالك، زاج، فلدوين، تراورتن و مرمر در بيشتر استان هاي كشور وجود دارد. همچنين، ايران با توليد سالانه حدود ۵ ميليون تن  «گچ»، سومين توليده كننده  «گچ» در جهان به شمار مي رود.

X